“kaygı”dan “kaygı bozukluğu”na…

Telaş, tehlike tarafından harekete geçirilen biyolojik ihtar sistemidir. Belirli durumlarda kaygılanmak doğal bir reaksiyondur. Hatta kimi zorluklarla ya da tehlikelerle karşılaştığımızda kaygılanmamak bir karşıtlık olduğunun göstergesi olabilir. Örneğin, üniversite imtihanına girecek olan bir öğrenci ya da yakını ameliyatta olan bir kişi hiç kaygılanmıyorsa bu durum telaş sisteminin sağlıklı işlemediğini gösterir. Hepimizi kaygılandıran hayat olayları, değişimler ve krizler vardır. Her insan aşağıdaki durumlarda kaygılanır:

 Hayati tehlike altında olduğumuzu hissettiğimizde,

 Muvaffakiyet ya da performans gerektiren durumlarda,

 Belirsizlik durumlarında,

 Yeni, yabancı durum ve bireylerle karşı karşıya kaldığımızda kaygılanırız.

Herkes emsal durumlarda kaygılansa da bu telaşın yoğunluğunu ve vereceğimiz yansıları geçmiş yaşantılarımız, inançlarımız ve tavırlarımız belirler. Bu yüzden, hangi durumların sizde bilhassa korku uyandırdığını ve baş etmekte zahmet çektiğinizi bilmek kıymetlidir.

Duygusal: Kaygı, gerginlik, heyecan, yetersizlik ve uzun periyotta ıstırap, çaresizlik…

Fizikî: Ağız kuruluğu, mide rahatsızlıkları, süratli kalp atışı, terleme, titreme, daima tuvalete gitme muhtaçlığı, nefes alma zahmetleri.

Zihinsel: Olumsuz düşünceler/beklentiler (beceremeyeceğim, kendimi aptal durumuna düşüreceğim, kontrolümü kaybediyorum vb.), felaket senaryoları, zihnin bomboş olması, odaklanamama, hatırlayamama, tekrarlayan kanılar.

“Kaygı”dan “Kaygı Bozukluğu”na…

Korku, çok hafifçe ağır paniğe kadar bir his aralığında yaşanabilir. Korku, çok yükseldiğinde, kişiyi harekete geçiren ve yeni durumlara ahenk sağlamasına imkan veren fonksiyonunu kaybederek engelleyici ve ketleyici bir hale gelebilir.

Yaşadığınız telaş;

 Gündelik hayatınızı sürdürmenizi engelliyorsa, DERT Telaş Göstergeleri “Kaygı”dan “Kaygı Bozukluğu”na…

 Çok düşünce verici seviyelere ulaşıyorsa, Korku verici durumlardan kaçınmak için hayatınızı sınırlandırıyorsanız,

 Korkudan kaynaklanan fizikî düşünceler nedeniyle sıklıkla tıbbi yardıma başvuruyorsanız, Nedensiz ortaya çıkan korku halleri yaşıyorsanız,

 Dert ile baş etmek konusunda umutsuz ve çaresiz hissediyorsanız, bir sorun haline gelmiş demektir. Yüksek telaştan kaynaklanan problemler farklı biçimlerde ortaya çıkabilir: PanikBozukluk: Terleme, titreme, çarpıntı üzere şikayetlerin ve delirmekten, ölmekten korkmak üzere kanıların eşlik ettiği ağır endişe ve rahatsızlık durumudur. Bunların tekrarlayacağıyla ilgili fikirler ağırdır. Fobiler: Aşikâr bir canlı, obje ya da durumla karşılaşıldığında ya da düşünüldüğünde yaşanan çok ve mantık dışı endişedir (örn. örümcek, yükseklik). Toplumsal fobi, toplumsal ortamlarda duyulan çok, bariz ve daima dehşettir (örn. topluluk önünde konuşma). Kişi çoğunlukla kendisini küçük düşürecek ya da utandıracak biçimde davranmaktan ve/veya derdin fizikî belirtilerinin fark edilmesinden korkar ve bu yüzden toplumsal ortamlardan kaçınabilir. Obsesif-Kompülsif Bozukluk: Israrcı ve rahatsız edici niyet, dürtü ya da imajların ve tekrarlanan törensel davranışların (örn. el yıkama, daima denetim etme) çok vakit aldığı ve hayatı engellediği durumdur. Çoğunlukla kişi davranışın aşırılığının ya da yaşadığı korkuyla ilgisizliğinin farkındadır lakin tasadan kurtulabilmek için bunları yapmak “zorunda” hisseder. Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu: Kişinin yaşadığı ya da şahit olduğu travmatik olay sonrasındaki ağır kaygı, çaresizlik ve dehşet hissidir. Genel Telaş Bozukluğu: Hayatın çeşitli alanlarına yayılmış olan çok ve gerçekçi olmayan bir dert halidir. Yorgunluk, sonluluk, kaslarda gerginlik ve uyku bozuklukları yaşanabilir.

Tasayla Baş Etmek için Teklifler

 Öncelikle, size telaşa sebep olan ve eşlik eden durumları belirleyin:

o Sizde tasa yaratan nedir? o Derde eşlik eden fikir ve fizikî şikayetleriniz nelerdir?

o Korku size ne kadar rahatsızlık veriyor? o Dertle baş etmek için ne yapıyorsunuz?

3  Tasa çok ağır ve rahatsız edici bir histir. Ondan kaçmak istemek olağandır. Lakin bunun telaşla baş etmek için en düzgün sistem olduğu söylenemez.

 Kaçınmak yerine yüzleşin. Çoğunlukla hiçbir şeyin beklediğiniz kadar makûs olmadığı ortaya çıkar ve yüzleşmeye karar verdiğiniz için sevinirsiniz.

 Kendinizi cesaretlendirin ve rahatlama tekniklerini öğrenin. (Not: Rahatlama Teknikleri broşüründe daha ayrıntılı bilgi bulabilirisiniz.)

 Bir geri adım atın, yaşadıklarınıza daha sakin ve gerçekçi bir gözle bakın. Olumsuz beklentilerinizi sorgulamaya ve olumlu beklentilerinizi güçlendirmeye çalışın.

 Her şeyi denetim etmeye çalışmayın. Denetiminiz dışında gelişen olaylar olacaktır. Bunları denetim etmeye çalışmak ve sorumluluğu üzerinize almak derdinizi daha da arttırır.

 Bilmenin hiçbir yolu yokken geleceği varsayım etmeye çalışmak sizi çok kaygılandırabilir. Geçmiş ya da geleceğe değil, şu ana odaklanmaya çalışın.

 Her şeyi “felaket” haline getirmeyin, ya daima ya hiç fikir stilinden vazgeçmeye çalışın. Bir şeyi yapamamanın dünyanın sonu olmadığını kendinize hatırlatın.

 Kendinizi çok sert yargılamayın. Zayıflık ve başarısızlıklarınız üzere, başarılarınız ve güçlü taraflarınızı de önemseyin. Kendinizi diğerleriyle karşılaştırmamaya çalışın.

 Beslenmenize ve uykunuza dikkat edin. Alkol ve husus kullanımını azaltmaya ya da bırakmaya çalışın. Kafeini azaltın. Günlük fizikî aktiviteler yapın.

 Arkadaşlarınız ve ailenizden dayanak alın. Telaşla baş etmek öğrenilecek bir şeydir ve pratik gerektirir. Size uygun gelen formülleri denedikçe başardığınızı göreceksiniz. Fakat telaş gündelik hayatınızı sürdürmenizi engelliyorsa, bir uzmandan yardım almayı düşünebilirsiniz.

Bir cevap yazın