Antisosyal kişilik bozukluğu hakkında derleme

Tarif ve Özellikleri

Ruh sıhhati alanında üzerinde çokça çalışma yapılan alanlardan biri de antisosyal kişilik bozukluğudur. Antisosyal kişilik bozukluğuna sahip bireylerin toplumun koyduğu ve sahip olduğu kuralları hiçe sayma ve hata davranışları sergileme eğilimlerinin olduğundan kelam edilebilir (akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016). Bu şahıslar birinci müsabakada dışarıdan sorumluluk sahibi, zeki, etkileyici görünebilirler lakin neredeyse hiç sorumluluk duygusu barındırmazlar (akt. Morris, 2002). Bu bozukluğu DSM’ye nazaran tanımlamada iki hayati ögeden birincisi, bireyde on beş yaşından beri süregelen ve oburlarının haklarını umursamadığı bir davranım bozukluğunun olması; ikincisi ise yetişkinlikte de varlığını sürdürmesidir(akt. Davison ve Neale, 2011).Bu bireylerin çoçukken aldıkları davranım bozukluğu tanısı, 18 yaşını doldurduktan sonra yerini antisosyal kişilik bozukluğu teşhisine bırakır(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016). Davranım bozukluğunun belirtileri ortasında okuldan ve meskenden kaçma, sık sık palavra söyleme, hırsızlık yapma, yangın çıkmasına sebep olma, mal ve mülkün ziyan görmesine neden olma üzere belirtiler bulunmaktadır. Bu bireyler sadece öfkelenmez, fizikî saldırganlığa da meğillidirler. Arbede etme eğilimleri, dolandırıcılık, kumar düşkünlüğü üzere özelliklerinden ötürü sık sık kanunla başları sıkıntıya girer. Kuralları çiğneyerek kabahat işleyen, sorumsuz, diğerlerini düşünmeyen, kendisi ve diğerinin güvenliğine aldırış etmeyen, borcuna sadık olmayan, dürtüsel davranan, yaptığı planlara uymakta zahmet çeken, pişmanlık duymayan yahut yüzeysel olarak kısa periyodik duyan kimseler olabilirler. Ekseriyetle sistemli devam ettikeri bir işleri yoktur ve maddi yükümlülüklerini yerine getirememe kelam konusudur(akt. Davison ve Neale, 2011). Bu bireyler yaşadıkları aksiliklerden yahut maruz bırakıldıkları cezalardan, çoklukla gerilime yönelik duygusal reaksiyonları daha az reaksiyon gösterdiklerinden ders almazlar ve davranışı yineleyeme devam ederler. Çoklukla bu davranış bozukluklarının 40 yahut 50’li yaşlardan sonra görece azaldığı kayda geçmiştir fakat bencillik ve sorumsuzluk varlığını sürdürür(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016). Bu bozukluk hakkında genel kanı tedavi edilemeyeceği, hastanın iyileşemeyeceği istikametindedir. Bu bozukluğa sahip bireylerin, ferdî yahut küme terapileri için uygun olmadıkları ve sıklıkla sorun yaşadıkları söylenebilir. Bireyin terapisti tehdit etmesi ve hatta terapiste yönelik fizikî akın ihtimali sürekli muhtemeldir. Birtakım psikofarmakolojik tedavilerin saldırganlık, dürtüsellik üzere semptomları hafifletmek için kullanıldığı bilinse de bu bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik bir ilaç geliştirilememiştir. Üstelik bu hastalığa sahip bireylerin ilaçları hedefleri dışında kullanma yahut ilaç istirmarı üzere davranış örüntülerine sık başvuruyor olması, reçete etme konusunda da birtakım zorluklar yaşanmasına sebep olabilir(akt. Engeler, 2005). Rasyonalizasyon en sık kullandıkları savunma mekanizmasıdır(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016).

Antisosyal Kişilik Bozukluğuna Eşlik Eden Bozukluklar

Yapılan araştırmaların ışığında AKB’ye Eksen I için alkol ve unsur berbata kullanımı, patolojik kumar oynama, duygudurum bozuklukları, anksiyete bozukluğu ve somatizasyon bozukluklarının; Eksen II için narsistik kişilik bozukluğu, sonda kişilik bozukluğu, histrionik kişilik bozukluğu ve paranoid bozuklukların sıklıkla eşlik ettiği anlaşılmıştır(akt. Çakır, 2007).

Antisosyal Kişilik Bozukluğunun Etiyoloji

Biyolojik etkenler.

Biyolojik etkenlerin tesirlerini incelemek için başta aile içi çalışmalar olmak üzere, bilhassa evlat edinme çalışmaları gösteriyor ki ebeyenleri antisosyal kişilik bozukluğu olan bireyler farklı aile ortamında büyümüş olsalar bile antisosyal kişilik riskeri hayli yüksektir. Ayrıyeten ikiz çalışmaları ve kromozom çalışmaları, bu bozukluğun genetik transfer ve yatkınlıkla bir ilgisi olabileceği fikrini güçlendirmiştir(akt. Çakır, 2007).Bununla birlikte ikiz ve evlat edinme çalışmaları gösteriyor ki bu bozukluğun işleyişinde etrafın rolü oldukçe yüksektir(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016).Bu bireylerle yapılan nöropsikolojik testler bir grup beyin anomalilerini düşündürtmektedir. Yapılan çalışmalarda bu bireylerin beyinlerinde toplumsal uyumlarından, his ve duygulanımlardan ve uygun ve yanlışsız duygusal yansıların verilmesinden sorumlu merkezlerde hasar ya da işlevsizlik olduğu görülmüştür(akt. Çakır, 2007).Antisosyal kişilik bozukluğu olan bireylerin otonom hudut sistemi aktivitelerine yönelik yapılan bir çok çalışma, bireylerin endişe ve tasa uyandırabilecek stresörlere, olağan bireylere kıyasla manalı olarak daha az duygusal yansılar verdiklerini göstermiştir(akt. Morris, 2002). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile antisosyal kişilik bozukluğu ortasındaki alakayı ortaya koyan çalışmalar gösteriyor ki çocukluk çağında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı alan bireylerin bu bozukluğu geliştirme riskinin, tanıya sahip olmayanlara nazaran daha yüksek olduğu bulunmuştur. Yapılan incelemelerde bu bireylerin aile hikayelerinde; alkol, kumar yahut husus bağımlılığı bulunan, aile içi şiddet uygulayan antisosyal ebeveynlerin bulunduğunu ve parçalanmış aile hikayelerinin de önemli risk yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur. Sıklıkla erken yaşlarda, makus muamele, fizikî ve duygusal istismar, ebeveyn kaybı ya da yetiştirme yurdu hikayesinin de bulunduğu bilinmektedir (akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016).

Psikodinamik yaklaşım.

Bu yaklaşıma nazaran antisosyal kişilik temelde bir süperego gelişimi eksikliği olarak kabul edilmektedir. Öfke içe alımlarının ve sevgi objesinin yitimin ön planda olduğu bu açıklamada birey, istismarcı ebeveyn nedeniyle kişiselleşme periyodunda bir saplantı meydana getirir ve inançlı bağlanma yerini öfke ve patolojik münasebetlere bırakır (akt. Çakır, 2007).

Bilişsel davranışçı görüş.

Yapılan çalışmalar, bu bozukluğa sahip bireylerin önemli bilişsel çarpıtmalar yaptıklarını ortaya koymuştur. Bu bireylerin istemedikleri durumlardan kaçınmak için sıklıkla mazeretler buldukları, fikirlerinin ve hislerinin sürekli hakikat olduğuna dair inançlarının olduğu, verdiği kararların her vakit hakikat ve en güzeli olduğuna yönelik şahsî katılıklarının bulunduğu, hislerini yaptığı davranışların haklılığı ve doğruluğunun delili olarak görmek ve aldığı kararlar hakkında öteki insanların fikirlerinin kıymetsiz olması üzere bilişsel çarpıtmalara sıkça başvuruklarını gün ışığına çıkartmıştır. Acımasız, zalim ve her an kandırılabilecekleri bir dünyada yaşadıklarına yönelik bir algıları olan antisosyaller, kendilerini güçlü ve özerk kimseler olarak tanımlarken; kendi dışındaki insanları yönlendirici ve zayıf olarak tanımlamaktadır(akt. Çakır, 2007).Yetersiz disiplin görmüş yahut duygusal istikametten istismar edilmiş çocukların, bir kadro kuralları öğrenme konusunda ve tıpkı vakitte kendini ketleyebilme açısından dilek edilen denetim sistemini geliştirmekte yetersiz kalabildikleri görülmüştür. Ayrıyeten bu örnekteki üzere istismar edilmiş çocukların ahlaki gelişiminin de engellenebileceğinden kelam edilir(akt. Morris, 2002).

Öğrenme yaklaşımı.

Bu yaklaşıma nazaran antisosyal kişilik bozukluğu olan bireyler hayatlarının erken devirlerinde şiddet ve istirmari davranışlarla karşı karşıya kalmış ve bu bireylerin edimsel koşullama aracılığıyla saldırgan davranışlara şartlanmış olabileceklerine dikkat çeker. Bununla birlikle araştırmacılar bu bireylerin duygulanımlarındaki yetersizliği açıklamak için şartlı dehşet reaksiyonları kavramından kelam eder. Bu nazaran bu bireyler hayatları esnasında şartlı dehşet reaksiyonlarını öğrenenmiş ve münasebetiyle bununla alakalı olan endişe ve kaygının azalması ile irtibatlı kaçınma yansılarını de öğrenmekte zorlanmaktadır(akt. Çakır, 2007). Çocukluk devri bir çok bozukluk için hayati kıymete sahip bir periyottur. Bir çok araştırmacı bu periyotta gerçekleşen hayat olaylarının, geleceği şekillendirme konusunda büyük hissesi olduğu konusunda hem fikirdir. Bilhassa antisosyal ana baba tarafından yetiştirilen çocukların antisosyal davranışlar sergileme ihtimali yüksektir. Çünkü çocuğun ebeveynlerinden öğreneceği yanlış davranış örüntüleri arkadaşları tarafından dışlanma ve reddedilme, okulda ve toplumsal hayatta başarısızlık üzere sonuçlar doğurabilir. Bu durum çocuğu, kendisi üzere davranış sorunları yaşayan diğer kümelerle yakınlaşmasına yol açabilir ve bu da istenmeyen davranış örüntülerinin yerleşmesine yol açacak bir yaşantıya neden olabilir(akt. Morris, 2002). İleri sürülen bu görüşlerden bir oburu de antisosyal kişilik bozukluğu olan bu bireylerin sergilemiş oldukları düşmanca ve yönlendirici hallerin, bu kimselerin diğerlerinden kötülük görme, aldatılma, manipülasyona uğrama dehşetlerinin gerçeğe dönüşme ihtimalini ortadan kaldırmaya yönelik bir çeşit negatif pekiştireç işlevi olabileceği doğrultusundadır. Bu durumun bir kısır döngü üzere bozukluğun devam etmesine neden olmuş olabilir(akt. Çakır, 2007).

Bağlanma kuramı.

Bu yaklaşıma nazaran temel bakım veren ile uzun müddetli ayrılık, antisosyal ebeveynler ve ihmal ve istismar edici bakım hikayelerinin bağlanma ilgisine ziyan verdiği, kişinin yetişkin hayatı başta olmak üzere ileride psikopatolojik problemler yaşama konusunda bağlanma sorunları yaşamayan kümelere kıyasla bir yatkınlık geliştirdiği ileri sürülür(akt. Çakır, 2007).

Kaynakça

Çakır, Z. (2007). Antisosyal kişilik bozukluğunda erken devir uyumsuz şemalar algılanan ebeveynlik tarzları ve şema sürdürücü başa çıkma davranışları ortasındaki bağlantılar: Şema terapi modeli çerçevesinde bir inceleme (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Davison, G. C. ve Neale, J. M. (2011). Olağandışı psikolojisi (7. Baskı). (İ. Dağ, Çev. Ed.). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Engeler, A. (2005). Psikopati ve antisosyal kişilik bozukluğu (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Morris, C.G. (2002) Psikolojiyi anlamak (Psikolojiye giriş) (3. Baskı). (H. B. Ayvaşık, ve M. Sayıl, Çev. Ed.). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Öztürk, M. O. Ve Uluşahin, N. A. (2016). Ruh sıhhati ve bozuklukları (14. Baskı). Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri.

Bir cevap yazın