Ergenlerde yeme bozukluğunun benlik hürmeti ile bağı

ÖZET

Yeme bozukluğu mevte dahi yol açabilecek önemli bir sıhhat sorunudur. Bu çalışma yeme bozukluğu ile benlik hürmeti ortasındaki alakayı incelemek için hazırlanmıştır. Ergenlikle beraberinde gelen değişim örüntüsü, bir çok alanda olduğu üzere yeme alışkanlıklarında da bir ekip değişimleri beraberinde getirmektedir. Ergen bireylerin beslenme alışkanlıklarını bilmek ve bunların etkilendiği değişkenleri tespit etmek, bu alışkanlıkların yaratacağı aksiliklerin ortaya çıkartılması ve bozuklukların ortadan kaldırılması ismine ehemmiyet taşımaktadır. Yapılan bir çok araştırma bulgusunun gösterdiği üzre, yeme bozuklukları ve benlik hürmeti ortasında bir münasebet vardır. Düşük benlik hürmeti olan bireylerde yeme bozukluklarına rastlandığı üzere, yeme bozukluğu olan bireylerin de benlik kıymetlerinin düşük olduğu bulunmuştur. Buradan hareketle çizilecek tedavi planında bireylerin bozuklarına odaklanan danışmanın, benlik hürmetini yükseltmeye yönelik çalışmalarda bulunması tedavi için olumlu tesirler uyandıracağı söylenebilir.

Anahtar Sözler: ergen, yeme bozuklukları, benlik hürmeti

Giriş

Bir geçiş periyodu olan ve 10-12 yaşlarından 18-21 yaşlarına kadar devam eden ergenlik devri; fizikî değişimlerin ve kimlik arayışının besbelli bir halde ehemmiyet kazandığı bir gelişim evresidir. Uzunluk ve kilo artışı, cinsel organların gelişimi üzere ani ve süratli değişimler bu evrede kelamı edilen fizikî değişimlere örnek olarak verilebilir (Santrock, 2011).

Hayat stilinin kıymetli bir modülü olan yeme alışkanlıkları, ömür biçiminin öteki belirleyicilerinin de belirlendiği bir periyot olan 15-17 yaş ortası periyotta oluşmaya başlar. Beslenme alışkanlıklarının neden ve sonuçlarını anlamak için ergen bireylerin beslenme alışkanlıklarını bilmek ve bu alışkanlıkların sıhhatle olan alakalarını saptamak gereklidir (akt; Tanrıverdi ve öbürleri, 2011). Lakin bu bilgiler bilindiğinde sorun ve sorunun nedenleri anlaşılabilir ve buna uygun bir taraf çizilebilir.

Yeme Bozuklukları

Anoreksiya Nervoza

Anoreksiya nevroza, aç kalarak zayıflama eforunun bir yeme sorununa dönüşmüş hali olarak tanımlanabilir (akt; Santrock, 2011).

Müdahale edilmediğinde mevtle sonuçlanabilecek bir hastalık olan anoreksiya nevroza teşhisi almış bireylerde görülen üç özellik vardır: fizikî olarak yaşına ve uzunluğuna uygun olan olağan kilonun en az %85inden daha azına sahip olmak; kilo alma konusunda ağır bir endişe (bu dehşet kilo kaybıyla bir arada azalmaz) ; saptırılmış ve bozuk bir vücut imgesi (akt; Santrock, 2011).

Bu bireyler birebir vakitte gerçekdışı bir halde son derece zayıf olmalarına karşın kendilerini epey şişman olarak algılarlar ve hiçbir vakit gereğince kilo veremediklerini düşünürler. Dikkatleri devamlı kendi vücutları üzerindedir ve sık sık yüklerini ölçerler, vücut ölçülerini alırlar. Kızlarda erkeklere oranla on kat daha fazla görülmektedir (akt; Santrock, 2011).

Bulimia Nervoza

Bulimia nervozada birey daima olarak yeme atağı ve sonra yediklerini kendini uyararak kusma örüntüsünü izler yahut laksatif-mushil kullanır. Pek çok insan yeme atağı ve kusma deneyimlerini vakit zaman geçirse de bulimik sayılmak için bireyde bu olayların en az üç ay boyunca haftada iki sefer yaşanması gereklidir (Santrock, 2011, s.369).

Benlik Hürmeti

Rosenberg (1965), benlik hürmetini kişinin kendisine karşı, olumlu yahut olumsuz tavrı olarak değerlendirmiştir. Kişi kendini değerlendirirken olumlu bir tavır takınıyorsa, benlik hürmeti yüksek; olumsuz bir tavır takınıyorsa, benlik hürmeti düşük olarak kabul edilmektedir (akt; Tanrıverdi ve başkaları, 2011).

Tartışma

Button (1990), Ledoux ve ark. (1991), Wertheim ve ark. (1992) çalışmalarına nazaran düşük benlik hürmeti yeme bozuklukları için önemli bir risk faktörü olarak belirlenmiştir (akt; Erol ve öbürleri, 2002).

Hem anoreksiya nervozada hem de bulimiya nervozada ortak olarak görülen bir belirti olan düşük benlik hürmeti, Silverstone’a nazaran yeme bozuklukları gelişiminin temelini oluşturmaktadır ve yeme bozuklukları kronikleşmiş düşük benlik hürmetinin bir belirtisi olarak değerlendirilmelidir (akt; Erol ve başkaları, 2002).

Araştırmalar Silverstone’un bu varsayımını destekleyen bulgulara ulaşmıştır. Sağlıklı yeme alışkanlığına sahip bireyler ve yeme bozukluğu olan bireylerle bir arada yürütülen çalışmaların sonucunda yeme bozukluğu olan bireylerin benlik hürmetinin sağlıklı yeme alışkanlığı olan bireylere nazaran daha düşük olduğu bulunmuştur. Yeniden bir öteki araştırmada düşük benlik hürmetinin yeme bozuklukları için büyük bir risk oluşturduğu belirtilmiştir (akt. Erol ve öbürleri, 2000).

Erol ve arkadaşları (2000) yaptığı çalışmalarda yeme bozukluğu belirtileri ile benlik hürmeti ortasında güçlü bir bağ saptamıştır. Tıpkı formda Tanrıverdi ve arkadaşları (2011) da yaptıkları araştırmalarda yeme bozukluğu belirtileri ve benlik hürmeti ortasında manalı bir alaka olduğunu ortaya koymuşlardır.

Anoreksiya nevroza ve bulimia nervozanın yanı sıra obeziteyle ilgili araştırmalarda da benlik bedelinin tesirleri açıkça görülmektedir. Deveci ve arkadaşlarına nazaran (2005) obezite ve benlik kıymetinin azalması ortasında müspet bir korelaston vardır.

Ergen bireylerle yapılan öbür bir çalışmada düşük benlik hürmeti ve yüksek anksiyete seviyesi, yeme bozuklukları belirtilerinin en güzel yordayıcısı olarak saptanmıştır (akt. Tanrıverdi ve öbürleri, 2011).

Sonuç

Yapılan alanyazın taramaları sonucunda bir çok araştırma bulgusuna dayanarak ergen bireylerde yeme bozukluğu ile benlik hürmeti ortasında manalı bir bağ olduğunu söyleyebiliriz. Yapılan çalışmalar ekseriyetle korelasyonel sistemle yapılmış olduğundan güçlü bir neden sonuç bağı kurmak mümkün olmamaktadır. Güçlü bir nedensellik alakası kurabilmek ismine daha çok deneysel metot kullanılan araştırmalara muhtaçlık duyulmaktadır. Bu bilgiler ışığında yeme bozukluğu tedavisinde benlik hürmetini yükseltmeye yönelik terapiler uygulamanın tedavi sürecini olumlu tarafta etkileyeceği söylenebilir.

KAYNAKÇA

Erol, A., Toprak, G., Yazıcı, F. (2002). Üniversite öğrencisi bayanlarda yeme bozukluğu ve genel ruhsal belirtileri yordayan etkenler. Türk Psikiyatri Mecmuası, 13(1), 48-57

Erol, A., Toprak, G., Yazıcı, F., Erol, S. (2000). Üniversite öğrencilerinde yeme bozukluğu belirtilerini yordayıcı olarak denetim odağı ve benlik hürmetinin karşılaştırılması. Klinik Psikiyatri, 3, 147-152

Deveci, A., Demet, M. M., Özmen, B., Özmen, E., Hekimsoy, Z. (2005). Obez hastalarda psikopatoloji, aleksitimi ve benlik hürmeti. Anadolu Psikiyatri Mecmuası, 6, 84-91.

Santrock, J. W. (2011). Ömür uzunluğu gelişim: Gelişim psikolojisi. (13. baskı). (G. Yüksel, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Akademik.

Tanrıverdi, D., Savaş, E., Gönüllüoğlu, N., Kurdal, E., Balık, G. (2011). Lise öğrencilerinin yeme tavırları, yeme davranışları ve benlik hürmetlerinin incelenmesi. Gaziantep Tıp Mecmuası, 17(1), 33-39.

Bir cevap yazın