Harekete geçmek üzerine

“Yapmam gereken her şeyi daima erteliyorum.”

“Vermem gereken kararlar gözümü korkutuyor.”

“Çevremdeki beşerler daima yakınıyor olmamdan şikayetçi.”

“Yaşadığım sorunlarda kendi sorumluluğumu göremiyorum.”

“Sürekli tekrarlayan lakin bir türlü tahlil bulamadığım aşikâr başlı sorunlarım var.”

“Yaşadığım kimi meseleleri ne yaparsam yapayım çözemeyeceğimi düşünüyorum.”

“Çevremdekilerin sorunlarımla ilgili bana sunduğu teklifler sonumu bozuyor, hiçbir şey sandıkları kadar kolay değil!”

“Hayat kalitemi düşürse de birtakım sıkıntılarımı olduğu haliyle kabullenmem gerekiyor, harekete geçmenin bir mantığı yok.”

Şayet üsttekilere benzeri fikirlere sıklıkla kapılıyorsanız, meselelerinize tahlil üretmek için harekete geçmeyi ertelemek “işinize geliyor” olabilir.

Etrafımızda daima olarak bir şeylerden şikayet eden ve yaşadığı sorunlarla ilgili hiçbir sorumluluk almayıp, iş yerini, işverenini, eşini, annesini yahut babasını, ülkenin gidişatını ve hatta tüm insanlığın geldiği son noktayı sorumlu tutan bireylere denk gelebiliyoruz.

Durup bir düşündüğümüzde aslında bizim de bu usul yakınmalarda bulunduğumuz ve sorumluluğu daima olarak bizim dışımızda bir şeylere atfettiğimiz durumların olduğunu fark edebiliriz.

Hatta üstte bahsedilen insan tipine “sinir olmamızın” bir sebebi de, o insanların kendi hayatlarıyla ilgili sorumluluk almayışlarının bize içten içe kendimizi hatırlatması olabilir.

Bazen şartlar o denli zorlayıcı olabilir ki, nitekim mümkün hiçbir tahlil yolu göremeyiz. Ne yaparsak yapalım mevcut durumda bir güzelleşme sağlayamayacağımızı düşünürüz. Hele ki bu durumun kaynağı için işaret edebileceğimiz bir ekip kişi ve ortamlar varsa, durumu düzeltmeye dair kendi gücümüzü büsbütün yadsıma eğiliminde olabiliriz.

Bu noktada aslında neye inanmayı seçtiğimiz, nasıl bir hayat senaryosu tercih ettiğimizi gösterir.

Kendimize sormamız gereken birinci soru ise:

“Yaşadığım bu sorunun ortadan kalkması halinde ne olacağını düşünüyorum?”

Tahminen, yanlış bir adım atma endişesiyle her şeyi olduğu haliyle bırakmak bize daha inançlı geliyordur.

Tahminen, sorunun oluşumunda bize düşen hisse üzerine düşündüğümüzde yapmamız gerekenler gözümüzde büyüyordur.

Tahminen, muhtaçlığımız olan ilgiyi lakin yakındığımız vakitlerde aldığımızı düşünüyoruzdur.

Bu liste çeşitlendirilebilir.

Lakin genel olarak bakıldığında hepsindeki ortak nokta:

Harekete geçmek yerine yakınmanın bize dolaylı yoldan bir çıkar sağladığı!

Yorulmaktan kaçınma, konfor alanının dışına çıkmama, muhtaçlığımız olan ilgiyi alabilme, pişmanlıktan kaçınma vb. bu karlar ortasında sıralanabilir.

Bu ikincil yararların çıkış noktası çocukluk yaşantılarımız yahut yetişkin hayatımızda edindiğimiz deneyimler olabilmektedir.

Örneğin;

Çocukluğumuzdan bu yana hiçbir işi kendi başımıza halledemeyeceğimiz inancıyla büyümüş olabiliriz.

Bu da nasıl olsa baş edemeyeceğimiz fikriyle problemlerimize bir tahlil aramayı hiç denemememize ve birilerinin gelip bizim için mevcut sorunu ortadan kaldırmasını beklememize sebep olabilir.

Yakınarak ilgi çekebildiğimizi fark etmiş olabiliriz.

Bu hem çocuklukta hem de yetişkinlikte öğrendiğimiz bir davranış olabilir. Buradaki kıymetli nokta ise, yakınmayı ilgi çekme sistemi olarak kullanma sebebimizin çoğunlukla, çocuklukta gereksinim duyduğumuz ilgi ve sevgiyi alabilme konusunda yaşadığımız külfete dayanmasıdır.

Daima sıhhat sıkıntılarından yakınıp lakin bir türlü hekim denetiminden geçmeyen, iş yerinde kendi denetimlerinde olmadığını öne sürdükleri sorunlardan yakınıp etrafındakilerden daima olarak bu mevzuda anlayış bekleyen bireyler bu kümeye örnek olarak gösterilebilir.

Burada, sorunlu durumun ortadan kalkması demek anlayış görebilmek için kullandığımız kaynağın tükenmiş olması demektir.

Örneğin, işimizle alakalı yaşadığımız gerilim, kişilerarası münasebetlerimizi etkileyebilir ve biz bu gerilimi öne sürerek karşı taraftan bize anlayış göstermesini isteyebiliriz. Lakin bir yerden sonra bu durum kronik bir hale gelebilir ve biz yaptığımız her kusurun sonunda tekrar iş yerindeki gerilimimizi mazeret olarak sunup, bize anlayış gösterilmesini bekleyebiliriz. Bu noktada, gerilimle baş etmek üzere daha tesirli yollar geliştirip bu sorunumuzu çözmek pek “işimize gelmeyebilir”.

Zira işimizden yakınmayı kestiğimiz noktada artık kişilerarası bağlantılarımızda sergilediğimiz yanlışlı davranışlarımıza sunacak münasebetimiz ortadan kalkmış olur ve biz davranışlarımızın sorumluluğunu biraz daha üstlenmek durumunda kalırız.

“Fedakar” nitelemesinden vazgeçememek de, harekete geçememe sebeplerimiz ortasında gösterilebilir.

Bilhassa bizim kültürümüzde sıklıkla karşılaşılan bir durum da, fedakar sıfatını kaybetme kaygısıdır. Fedakarlık, elbette kişilerarası ilgilerde değerli bir yer tutuyor lakin fedakar tavırların çok fazla yüceltilmesi, birden fazla vakit bireylerde “bencil olma” korkusuna sebep olabiliyor.

Çocukları için her türlü fedakarlığı yapan lakin kendi muhtaçlıklarının asla giderilmemesinden daima olarak yakınan anne babaları buna örnek olarak gösterebiliriz. Bir ebeveynin çocukları için yaptığı fedakarlıklar epeyce değerlidir fakat “fedakar ebeveyn” olmak, kendi gereksinimlerimizi bütünüyle yok saymak, ertelemek manasına gelmemelidir.

Benzeri olarak, duygusal alakasında fedakar eş rolünü üstlenen bir kişi de, kendisini, gereksinimlerini, isteklerini daima olarak ertelediği bir döngünün içesinde bulabilir. Kendi muhtaçlıklarını gidermenin ve biraz daha istekleri doğrultusunda hareket etmenin, “fedakar eş” sıfatını yitirmesine ve hatta “bencil” olarak nitelendirilmesine sebep olabileceğini düşünür. Lakin günün sonunda karşılanmayan muhtaçlıkları sebebiyle çok sitemkar haller sergilemekten de geri duramaz.

Bu noktada, kişinin kelam konusu karı “fedakar” sıfatı olmaktadır, lakin bu sıfat kıymetine tahminen de çok daha doyumlu ve sağlıklı bir hayatı elinden kaçırmaktadır.

Başarısız olma korkusu da daima yakınıp hiçbir formda harekete geçemeyişimizin sebepleri ortasındadır.

Mevcut sorunu ortadan kaldırma potansiyelimizin olup olmadığı konusunda asla emin olamayız. Lakin, güya “uygun koşullar sağlansa harika işler başaracağımız” izlenimi yaratmak, bize başarısızlık hissimizi sıhhatsiz bir yoldan da olsa telafi etme talihi verir. Bu noktada “Ben olsaydım..” halinde başlayan cümlelerimize dikkat etmekte ve bunun yerine kendi şartlarımızda neler yapabileceğimize bakmakta yarar var.

Bütün bu öğrenmelerimiz ve burada yer veremediğim daha bir birçok, çocukluğumuza yahut yetişkin zamanlarımıza ilişkin olabilir.

Lakin temelinde çoğunlukla, yerleşmiş bir başarısızlık, yetersizlik ve sevilebilir olmama hisleri göze çarpmaktadır.

Pekala, yakınmayı bırakıp harekete geçmek için neler yapabiliriz?

Aşağıdaki iki soruya cevap vermekle başlayabiliriz:

Bu yakınma döngüsünden çıktığımız anda bizi nelerin beklediğini düşünüyoruz?

Bu beklentilerimiz ne kadar gerçekçi?

Tahminen de bir sefer harekete geçtiğimizde bir daha asla durma talihimizin olmadığını düşünüyoruzdur.

Tahminen de mevcut durumu iyileştirebilme gücümüzün olduğunu kabullendiğimizde yapmamız gerekenler gözümüzde büyüyordur ve hareketsizliğin inançlı alanında yani konfor alanımızda kalmayı tercih ediyoruzdur.

Tahminen de “ya daima ya hiç” mantığında takılı kalmışızdır. Mevcut sorunla harika bir biçimde baş edeceğimizden emin olana kadar hiçbir şey yapmamayı tercih ediyoruzdur. Buna bir türlü başlayamadığımız tez ve projelerimiz de örnek olarak gösterilebilir.

Bu liste çeşitlendirilebilir. Kıymetli olan sizin erteleme davranışınıza karşılık gelen size özel yanıtı bulmak.

Nasıl bir hayat istediğimizi sorgulayabiliriz.

Bunu yaparken isteklerimizin, gereksinimlerimizin peşinden gidemediğimiz, hareketsiz kalmayı tercih ettiğimiz bir hayatla; bu döngüden çıkıp amaçlarımız doğrultusunda adım atmaya başladığımız bir hayatın karşılaştırmasını yapabiliriz.

İki senaryonun birbirinden farkları, her ikisinin de avantajlı ve dezavantajlı durumlarını kıymetlendirebilir, bu sayede hayatımızdaki önceliklerimiz üzerine düşünme fırsatını da yakalarız.

Daha evvel de bahsettiğim üzere, mükemmeliyetçilik ve başarısızlık korkusu da erteleme davranışının en temel sebeplerinden.

Bununla baş etmek üzere, yapmamız gereken işi “başarılı hissedebileceğimiz kadar ufak parçalara” bölebiliriz. Bu sayede ne tümüyle hareketsiz kalırız ne de hareketsizliğin inançlı alanını birden terk etmemiş oluruz.

Öğrenilmiş çaresizlik ise, harekete geçmemek için en çok lisana getirdiğimiz sebeplerimiz ortasında olabilir.

“Daha evvel çok denedim lakin olmadı.”

“Biliyorum konuşsam da hiçbir şey değişmeyecek.”

“Emin ol aklına gelen her yolu denedim lakin olmuyor.”

Sorunlu durumu ortadan kaldırmak ismine bir şeyler denemişizdir hatta kendimize nazaran hayli fazla çabalamışızdır fakat bir türlü üstesinden gelememişizdir. Olabilir. Hatta bir anlık çaresizlik hissine kapılıp bir mühlet hareketsiz kalmak da epey olağandır.

Fakat durumu olduğu haliyle kabullenmemizin ve bir daha hiçbir tahlil arayışına girmememizin altında çaresizlik hissimizin de ötesinde bir şeyler yatmaktadır.

Buna örnek olarak, aylarca iş arayıp artık pes eden bir kişiyi gösterebiliriz. Bir yerden sonra artık ümitsizliğe kapılmak kaçınılmaz olabilir lakin işsizlik bizim için değerli bir sorunsa bir halde bu arayışa devam etmemiz beklenir.

Bununla birlikte bir yerden sonra “çalışmıyor olmanın” rahatlığına alışabilir ve kendimizi “zaten arasam da bulamıyorum” kanısına inandırmayı tercih edebiliriz.

Bu noktada, tıpkı formülleri tekraren denemekten vazgeçip, farklı yollardan gitmeye cüret etmemiz gerekmektedir. Yaşadığımız soruna misal sorunlar yaşayıp, bunun üstesinden gelebilmiş şahıslardan esinlenmek de işimize yarayabilir.

Son olarak;

Yaşadığımız sorun sayesinde neler kazandığımız üzerine düşünebiliriz.

Bir sorunun “kazanç” olarak nitelendirilmesi birinci başta anlamsız görünebilir. Fakat kendimize karşı dürüst olma yüreğini gösterdiğimizde, yakındığımız durumların bize dolaylı yoldan bir şeyler kazandırdığını fark edebiliriz.

Bu çıkarlar;

ilgi, onay, takdir ve sorumluluklardan “muaf” bir hayatın rahatlığı olabilir.

Kıymetli olan, yakınmalar ve hareketsizlik sonucu elde ettiğimiz bu ikincil çıkarların bir son kullanma tarihinin olduğunu fark etmektir.

Bunu kabullenebildiğimiz noktada, gereksinimlerimizi daha sağlıklı yollardan nasıl karşılayabileceğimiz üzerine gerçekçi bir formda düşünebiliriz.

Daima olarak süreksiz kaynaklardan talep ettiğimiz anlayış ve onayı kendi kendimize verebilmeyi öğrendiğimiz noktada ise artık kendi hayatımızı yaşamaya başlamışız demektir.

Başlangıçta da söylediğim üzere;

Yaşadığımız problemlerle ilgili neye inanmayı seçtiğimiz, nasıl bir hayat senaryosu tercih ettiğimizi gösterir.

Bir cevap yazın