Narsisistik kişilik bozukluğu hakkında derleme

Tarif ve Özellikleri

Narsizm sözü, Yunan mitolojisindeki Narcissus isimli karakterden gelmektedir. Narcissus, sudaki yansımasında gördüğü kendi yüzü ve manzarasına aşık olan, günlerce yemeden içmeden kendi imajını seyreden ve bu nedenle hayatını kaybeden bir karakterdir. Özsevici (narsisistik) kişilik bozukluğu olan şahısların sahip oldukları özellik incelendiğinde bu bireylerin zihinlerinin sürekli kendileriyle alakalı şeylerle dolu olduğu görülmüştür. Sık sık ne kadar kıymetli olduklarına yönelik hisleri zihinlerini epey meşgul eder ve sonu olmayan bir muvaffakiyet hayali kurarlar. Narsisistik kişilik bozukluğuna sahip bireyler kendilerini kusursuz görürler ve ebediyen dikkat odağı olmaya muhtaçlık duyarlar. Her vakit ve her durum karşısında süreğen bir haklılık inancı barındıran narsisistik kişilikli kimseler, daima diğerlerini sömürge eğilimindedirler. Bu şahıslar, kendini beğenmiş kimseler olarak tanımlanabilir, son derece kıskançtırlar ve daima bir hayran olunma gereksinimi içindedirler(akt. Morris, 2002).

Narsisistik kişilik bozukluğuna sahip bireyler kendilerini fizikî ve ruhsal açıdan çok beğenirler ve üstün gören bir halleri vardır. Bu bireylerin ebediyen kendilerini diğerlerinden üstün görme eğilimleri vardır. Yaptıkları her davranış için daima bir beğeni ve onay beklentisi içinde oldukları bilinir. Bu bireylerin her vakit ve her yerde özel bir muamele göreceklerine dair inançları olduğundan kelam etmek mümkündür. Bu kimselerin kendilerini algılayış biçimleri o denli bozuktur ki onlara nazaran, en güzel/yakışıklı ya da başarılı olan ya da olacak kişi kendileridir. Bu seviyede ağır narsistik beklenti karşısında, gerçeklikle temasın da bir sonucu olarak hayal kırıklıkları epeyce sık yaşanır. Narsistik bireylerin sahip oldukları benlik hürmeti, dış dünyadan gelecek ilgi ve onaya önemli manada gereksinim duymaktadır. Aksi halde bu seviyede yüksek sergilenen özsaygıları kendi başına varlığı sürdürememektedir. Bu bireylerin en dikkat cazibeli özelliklerinden biri de eleştireye olan tahammülsüzlükleridir. Asla tenkit duymak istemez, yalnızca övülmeyi beklerler. Hatta bu tenkitten kaçış ve övülmeye muhtaçlık o denli fazladır ki, narsistik bireylerin görünüş ve sergiledikleri davranışları bile etkilemektedir. Her şey ilgi ve övgüyü alabilmeye yöneliktir. Doğal olarak bu seviyede yüksek beklentileri karşılanamadığında özsaygılarında süratli bir düşüş görülür ve bu düşüş ile birlikte bunaltı ve çökkünlük açığa çıkabilir(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016).

Bu bozukluğa sahip kimseler kendilerini yüceltmek için diğerlerini rahatlıkla ezebilirler. Bu yüceltme ve üstün görme gereksinimi nedeniyle diğerlerini sömürmekten asla çekinmezler. Narsisistik kişilik bozukluğuna sahip bireyler için arkadaşlık alakaları de bu doyumu sağlamak ismine yalnızca bir çıkar bağlantısıdır. Bu şahıslar, kendilerinden öbür hiç kimsenin sahip olduğu his, niyet ya da gereksinimleri anlayamaz, onlarla empati kuramazlar. Yaşadıkları bu empati kuramama özellikleri nedeniyle sıklıkla etraflarında bencil olarak bilinirler(akt. Öztürk Ve Uluşahin, 2016). Bu şahısların kişilerarası alakalarının bozuk olmasındaki değerli farktörlerden kimileri da lakin bir grup özel ve yüksek statülü şahısların kendilerini anlayabileceklerine olan inançları ve kendilerinin birtakım avantajlara sahip olduğuna yönelik hissettikleri hisleridir. Kibirli ve büyüklenmeci bir gözle dünyaya bakarlar. Kendilerinin özel olduklarına dair inançları nedeniyle hep özel bir muamele bekleyen bu şahıslar, gördükleri davranışa karşılık verme gereksiniminde bile olmazlar(akt. Davison ve Neale, 2011).

Narsisistik Kişilik Bozukluğunun Etiyolojisi

Psikanalitik yaklaşım ve obje münasebetleri kuramı.

Bu yaklaşımın en değerli ismi Kerberg, narsisistik kişilik bozukluğunu bir çeşit kusurlu gelişim olarak ele almaktadır. Ona nazaran bu bozukluğun nedeni oral kıskançlıkla alakalı dürtüsel yahut yapısal çatışmalardır. Temel bakım verenlerin yetersizlikleri yahut istismarı sonucu ortaya çıkan ağır öfke hissiyle baş edebilmek ismine kişi patolojik savunma sistemlerine başvurur. Bu bozukluğu sahip şahıslarda, harika bir kimse olmadığı sürece sevilemeyeceğine yönelik bir inancın varlığından kelam edilir. Bu noktada kişi; idealize edilmiş kendilik, ülkü obje ve gerçek kendilik imgelerinin patolojik açıdan bir ortaya gelip birleşmesi sonucu ortaya çıkan, büyüklenmiş özbenlik geliştirir (akt. Anlı, 2005). Bu birleşimin; erken periyotta önemli engellemeler yaşanması, korku eşiğinin düşüklüğü ve saldırganlık dürtülerinin patolojik seviyede yoğunluk gösterdiği durumlarla münasebeti olduğu düşünülmektedir(akt. Yerebakan, 2015).Bu evrede kurama nazaran; kabul görmeyen kendilik imajları dışarıdaki objelere yansıtılır ve kişi bu objelere yönelik bağımlılığını kabul etmemek ismine ülküleştirilmiş kendilik ile özdeşleşir. Tüm bunların sonucunda süperego gelişiminin dilek edilen bütünleşmesinin engellendiği öne sürülmektedir(akt. Anlı, 2005).

Kendilik psikolojisi yaklaşımı.

Yapılan alanyazın taramalarında görüldüğü üzere, tıpkı Kernberg üzere Kohut’da narsistik yapıların özünde büyüklenmiş özbenlik olduğunu değerlendirmiştir. Lakin bu iki kuramcı temelde büyüklenmiş özbenliğin kaynağı açısından birbirlerinden ayrılırlar. Üstte da bahsedildiği üzere Kernberg’e nazaran bozukluğun temeli kusurlu gelişimken; Kohut, bu durumu temelde öteki kuramcılardan farklı bir bakış açısıyla, olağan gelişimde bir duraklama olarak ele almıştır(akt. Anlı, 2005).

Kendilik psikolojisine nazaran patolojinin gelişiminde ebeveyn ile çocuk ortasındaki ilgi büyük rol oynamaktadır. Bu kurama nazaran çocuk; temel bakım verenleri tarafından, sahip olduğu muvaffakiyetleri ve mükemmellikleri için bir onay ve kabul beklentisi içerisindedir ve bu beklentinin karşılanması yansısı aynalama olarak isimlendirilmiştir(akt. Anlı, 2005).

Kendilik psikolojisine nazaran narsistik gelişim, iki kutuplu bir yapıdır ve bu yapının bir ucunda büyüklenmeci kendilik varken öteki ucunda ülküleştirilmiş bakım veren imajı yer almaktadır(akt. Davison ve Neale, 2011).Büyüklenmeci kendiliğin, ebeveyn tarafından periyoda uygun olarak aynalanması sonucunda çocuğun kendine inanç duyacağı, özsaygı geliştireceği ve gerçekçi hırslara sahip olacağı düşünülmektedir. Bu kurama nazaran ülkü ebeveyn imajının da sağlıklı gelişimi için ululaştırma gereksinimine uygun karşılıklar verilmesi gerektiği ileri sürülür. Bu uygun karşılıkların ne olduğu değerlendirilirken devir farktörü dikkat alınmalıdır.Bahsi geçen iki kutuplu yapı, kendilik bütünlüğünü müdafaayı amaçlamaktadır(akt. Anlı, 2005). Periyoda uygun ve hakikat aynalama yapılmadığı durumda çocuğun özsaygısını ve kendilik bütünlüğünü koruyup devam ettiremeyeceği söz edilmiştir(akt. Kaya, 2017). Yaşanan bu ihmal ve ebeveyn yanlışları sonucunda özsaygı geliştiremeyen bireyler, narsisistik kişilik gelişimi sonucunda kendilik bütünlüklerini devam ettirebilmek için daima bir onay arayışına girerler(akt. Davison ve Neale, 2011).

Temel bakım veren ile münasebetler.

Narsisistik kişilik bozukluğuna sahip olan anne-baba ile çocuk ortasındaki ilgi de bu bozukluğun etiyolojisinde değerli bir yere sahiptir. Narsisistik kişilik bozukluğu yaşayan ve çocuklarını istismar eden soğuk bir anne, kendi tatmini için çocuklarının bilhassa bireyleşme muhtaçlıklarını umursamayacak ve çocuk annenin yapmış olduğu idealleştirmeleri içselleştirip zorluklar yaşayacaktır. Annenin beğenisini kazanamadığı vakitlerde onu bekleyen çökkünlükten kurtulmak için büyüklenmeci kendiliğini geliştirir(akt. Yerebakan, 2015).

Yapılan araştırmalarda narsisistik kişilik bozukluğu yaşayan bireylerin aile hikayelerinde, soğuk, sevgiden ve sıcaklıktan mahrum, şiddetli derecede saldırganlığa meyilli ebeveynlerin olduğu görülmüştür. Genenllikle bu figür annedir. Bu noktada patolojik ebeveynin, çocuğun muhtaçlıklarını karşılamak yerine, çocuğu kendi muhtaçlıklarını gidermek ismine narsisistik bir biçimde kullanması da kelam konusu olabilmektedir. Bu türlü bir yetişme ve aile ortamında büyümek zorunda kalan bir çocuğun birtakım savunma sistemlerini kullanarak kendisini bu yıkıcı ortamda müdafaaya çalışması kelam konusu olabilir(akt. Yerebakan, 2015).

Bağlanma kuramı.

Yapılan alanyazın taramasında narsisistik kişilik bozukluğunun, Ainsworth tarafından tanımlanan üç bağlanma cinsinden dertli kaçınmalı bağlanmayla ilişkilendirildiği görülmüştür. Bu şahıslar ilgiye gereksinim duyduklarında ebeveynleri tarafından gösterileceği konusunda kararsızdırlar. Bakıcısıyla bağlantı kurabileceğine yönelik inancını kaybeden çocuğun, reddedilmiş olmanın vereceği ızdıraptan korunabilmek için bağlantısı azaltıp beklentisini düşürdüğü söz edilmiştir. Reddilmelerin yinelenmesi sorunun büyümesine neden olacağı düşünülmektedir(akt. Yerebakan, 2015).

Kaynakça

Anlı, İ. (2005). Narsisistik kişilik bozukluğu ve hudut kişilik bozukluğu tanısı alanların narsisistik gelişim çizgisindeki konumlandırılmalarının kendilik psikolojisi kuramına nazaran karşılaştırılmaları (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Davison, G. C. ve Neale, J. M. (2011). Olağandışı psikolojisi (7. Baskı). (İ. Dağ, Çev. Ed.). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Kaya, L. (2017). Üniversite öğrencilerinde narsisistik eğilimler, bağlanma tarzları ve toplumsal medya kullanımı (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.

Morris, C.G. (2002) Psikolojiyi anlamak (Psikolojiye giriş) (3. Baskı). (H. B. Ayvaşık, ve M. Sayıl, Çev. Ed.). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Öztürk, M. O. Ve Uluşahin, N. A. (2016). Ruh sıhhati ve bozuklukları (14. Baskı). Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri.

Yerebakan, Ş. (2015). Narsisistik kişilik bozukluğu ile borderline kişilik bozukluğu tanısı almış hastaların okb ve depresyon seviyelerinin karşılaştırılması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.

Bir cevap yazın