Psikozlarda ve şizofrenide psikoloğun rolü, destekleyici psikoterapi ve özellikleri hakkında bir derleme çalışması

Destekleyici Psikoterapinin Tarifi

Eklektik bir terapi prosedürü olarak karşımıza çıkan destekleyici psikoterpi yolu muhakkak bir hasta kümesini tedavi etmek için faydalanılan özgül bir terapi metodudur. Yapılan alanyazın taramasında bu terapi tekniğinin literatürde üzerinde fikir birliğine varılmış tarifi olmadığı görülmüştür. Elde edilen bilgiler doğrultusunda desteleyici psikoterapi, kişilik değişikliğini hedeflenmediği, psikanalize kıyasla daha hudutlu gayeleri olan ruhsal bir tedavi tekniğidir denilebilir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici Psikoterapinin Özellikleri

Destekleyici psikoterapi, tedaviye ahenk sürecini güzelleştirmeyi ve zedeleyici ömür olaylarını konuşmak suretiyle danışanın boşalımını amaçlayan bir psikoterapidir(akt. Çam ve Engin, 2015). Hastaların toplumsal maharetlerini yükseltip, kendilik hürmetlerini da güçlendirmek suretiyle başa çıkma yeteneklerini geliştirmeyi gayeler. Tedavi sonrası alevlenme devirlerini denetim altına alıp hasebiyle hastaneye yatış sayılarını ve uygunsuz davranış ve niyetleri azaltmak, akut krizleri çözmek ve gerçeği kıymetlendirme yetisini uygunlaştırmak de emelleri ortasındadır. Destekleyici psikoterapi savunma düzeneklerinin ehemmiyetine de dikkat çeker. Sağlıklı savunma düzeneklerini güçlendirirken, uygunluk halini ve fonksiyonelliği tehdit eden savunma düzeneklerini zayıflatmaya ehemmiyet vermektedir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).Sağlıksız savunma sistemlerinin danışan tarafından tanınmasına yardımcı olunur ve dilek edilen davranış biçimlerinin geliştirilmesinde rehberlik edilir(akt. Çam ve Engin, 2015). Bu gayelere ulaşmaya çalışırken toplumsal takviye sağlamak da ihmal edilmez(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici psikoterapi yaklaşımını kolay ve kolay bir uygulama olarak görmek kusurlu bir değerlendirmedir. Bu yaklaşıma uygun stratejiler geliştirebilmek ve fonksiyonel terapötik teşebbüsler tercih etmek için, danışandan düzgün ve kâfi bir anamnez alınmalı ve danışanın davranışlarının içsel dinamikleri hakkında yanlışsız çıkarımlar yapılması gerekmektedir(akt. Ünsal Barlas ve Karaca, 2016). Destekleyici psikoterapinin hayati ögelerinden birisi olan terapötik ilginin kurulmasında değerli yeri olan bileşenlerden biri de terapinin yapılacağı profesyonel ortamdır. Ortamın sıcaklığı, rahatlığı, danışan ve danışman ortasındaki uzaklık kıymetlidir. Tedaviye devamlılığı daha kolay hale getirebilmek ismine birtakım küçük ikramların yapılması uygun karşılanmaktadır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009). Övgü, garanti, tekrar çerçeve çizme, cesaretlendirme, psikoeğitim yapma, kişilerarası bağların düzenlenmesi, toplumsal maharet eğitimi, empatik dinleme, hislerin tabir edilmesinin desteklenmesi, rehberlik etme, umut geliştirme ve kendini gözlemleme üzere teknikler, bu psikoterapi yaklaşımıyla kullanılabilecek tekniklerden bazılarıdır(akt. Ünsal Barlas ve Karaca, 2016).

Destekleyici psikoterapi yaklaşımı kapsamında kullanılan teknikleri uygularken dikkat edilmesi gereken kimi noktalar bulunmaktadır. Örneğin övgü; istenilen davranışın geliştirilmesinde güçlü bir pekiştireç olabilir. Lakin gereksiz, fazla ve uygunsuz kullanımı samimiyetsizlik uyandıracak hatta olumsuz bir tesire sebep olacaktır. Garanti de sıklıkla kullanılan bir tekniktir ve onun gereksiz kullanımı da berbat sonuçlar doğurabilir. Terapist, danışanın duymak istediklerini söylememeli, uzmanlık alanının içerisinde olmak şartıyla dürüst davranmalıdır. Bilhassa rehabilitasyon alanında değerli bir yere sahip olan cesaretlendirme, kronik şizofreni ve depresyon tedavisinde kıymetli gelişmeler kaydedilmesi konusunda büyük kıymete sahipken yine çerçeve çizme ile danışana farklı bir perspektiften dünyayı görebilmesi konusunda farkındalık yaratılır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici psikoterapi hakkında yapılan literatür taramasında bu yapının başlangıç, orta ve sonlandırma periyodu olarak 3 periyottan oluştuğu bilgisine ulaşılmıştır. Başlangıç devri; terapötik bağın geliştirilmesi ve danışan hakkında yetersizlikleri ve şikayetleri üzere mevzuları kapsayan bir grup bilgilerin edinildiği ve bu bilgiler ışığında ortaya konan sıkıntılar için usuller geliştirildiği bir periyottur. Orta devirde sıkıntısız ilerleyen bir terapide, danışan danışmanın kendisini anlayabildiğine yönelik bir inançla kâfi takviyesi alabildiğini düşünür. Terapötik bağlantı bu periyotta de değerlidir ve gelişimi için danışman dikkatli davranmalıdır. Patolojik olmayan olumlu aktarımalara ekseriyetle müdehale edimezken, terapiye ziyan verebilecek ve devamlılığını etkileyecek tipten olumsuz transferlere müdehale edilir. Bu devirde danışanın sahip olduğu bozuklukla ilgili psikoeğitimlerin verilmesinin ve terapinin de yardımıyla gelişen ahenk hünerleriyle bağlantılı birtakım orta maksatların belirlenmesinin terapi sürecini olumlu istikamette etkilediği aktarılmaktadır. Destekleyici psikoterapide yapılandırılmış bir sonlandırma süreci bulunmamaktadır. Terapi, gayelere ulaşıldığında yahut danışan devam etmek istemediğinde sonlanır. Ne sıklıkla seanslar yapılacağı ve seansların sonlandırması üzere mevzular, danışanın sahip olduğu patoloji ve o an ki duruma nazaran değişiklik göstermek suretiyle esnek davranmaya uygundur fakat seansların başlangıç ve bitiş saatleri ehemmiyet arz etmektedir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Psikoterapi uygulamalarının uygulanamadığı; deliryum, ileri seviyede demans, organik bozukluklar üzere durumlarda destekleyici psikoterapi uygulaması tavsiye edilmez(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009). Bununla birlikte akut kriz yaşayan bireylerde, ego gücü düşük olan bireylerde, psikozlarda ve bilhassa şizofreni tedavisi kelam konusu olduğunda destekleyici psikoterapi uygulanması önerilmektedir. Çatışmalar ve çatışmaların açığa çıkarttığı huzurluğun bastırılmasıyla, semptomlarda bir azalma meydana gelmesi beklenir. Öbür yaklaşımlardan farklı olarak destekleyici psikoterapide danışanda bir içgörü oluşturmaya çalışmak yerine; içerinden yahut dışarıdan gelecek tansiyonlara karşı dayaklı bir ego gücü için çalışılır ve çeşitli teknikler kullanmak suretiyle ego gücü artırılır(akt. Çam ve Engin, 2015).

Şizofreni Tedavisinde Psikoloğun Rolü ve Destekleyici Psikoterapi

Şizofreni üzere genetik transferi olan ve biyolojik olarak da açıklanmaya çalışılan psikotik bozuklukların tedavisinde psikolog birçok misyon üstlenir. Psikofarmakolojik tedavi ve psikoterapi ile ortak bir sağaltıma muhtaçlık duyan bu cins bozuklukların tedavisinde psikoloğun rolünü incelemek için, bu üzere bozukluklarda tesirli bir psikoterapi metodu olarak karşımıza çıkan destekleyici psikoterapi uygulamalarına yakından göz atmak gerekmektedir. Üstte da bahsedildiği üzere psikolog; başta terapötik alakanın kurulmasında ve geliştirilmesinde, destekleyici psikoterapinin periyotlarına de dikkat ederek terapi sürecini tehdit eden aksiliklerin ortadan kaldırılmasında, patolojinin tabiatına ve bireye uygun şahsileştirilmiş formülasyonların geliştirilmesinde ve destekleyici psikoterapi kapsamında kullanılacak yanlışsız tekniklerin, gerçek vakitte ve hakikat halde kullanılması üzere hayati değere sahip ögelerinin uygulanmasında büyük rol üstlenir.

Yapılan çalışmalarda etkileşim alanları dar olan hastaların daha fazla negatif belirti gösterdikleri ortaya konmuştur. Bilhassa destekleyici psikoterapi kapsamında verilen profesyonel yardım, toplumsal olarak izole olan ve yalnızlık hissi yaşayan hastalar için bir köprü olacağı bedellendirilmektedir. Bu alanda başta toplumsal dayanak sağlama ve ferdî bakım hünerleri geliştirilmesi üzere mevzularda rehberlik edilmesinde, psikologlar değerli roller üstlenir(David ve ark. 2004). Bununla birlikte psikolog, hastanın manaya kapasitesinin tayin edilmesinde ve ona nazaran yaklaşılmasında, eşlik eden depresyon ve intihar riski için sık sık geri dönüşler alınmasında, danışanın hayatının içine çok fazla girmeden uygun bir uzaklık yakalayarak çalışılmasında da değerli roller üstlenir(Gentile ve Niemann, 2006).

Şizofreni tedavisinde övgü yolu ile olumlu davranışlar pekiştirilir. Bireye hastalığı hakkında tedavi açısından önemli kıymet arz eden psikoeğitim yoluyla bilgi sağlanır. Danışanın gerçeği kıymetlendirme yetisini güçlendirmek için çalışılır ve sorun çözme hüneri için cesaretlendirme yapılır. Ayrıyeten psikofarmakolojik tedavinin sürekliliği ve nizamı için ilaç kullanımı konusunda ahengi artırma çalışmaları yapılır. Biçimlendirme, model alma, amaç davranış geliştirme, davranışsal marifet eğitimi üzere öğrenme psikolojisi ve bilişsel davranışçı terapi yaklaşımının da kullandığı teknikleri uygulayarak, şahsî ortası marifetler ve hayat marifetlerinin geliştirilmesine de katkı sağlar(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Yapılan bir çalışmada, dışavurumcu terapi alan hastalara kıyasla destekleyici psikoterapi alan şizofreni hastalarının, tedaviye devam etme müddetleri ve tedaviden sağladıkları yarar konusunda manalı bir biçimde farklılık gösterdikleri aktarılmıştır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Kaynakça

Çam, M. O. Ve Engin, E. (2015). Psikoterapi ve hemşirelik. Türkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 1(1), 87-94.

Gentile, J. P., & Niemann, P. (2006). Supportive psychotherapy for a patient with psychosis: Schizophreniform disorder. Psychiatry (Edgmont), 3(1), 56-61.

Penn, D. L., Mueser, K. T., Tarrier, N., Gloege, A., Cather, C., Serrano, D., & Otto, M. W. (2004). Supportive therapy for schizophrenia: possible mechanisms and implications for adjunctive psychosocial treatments. Schizophrenia Bulletin, 30(1), 101-112.

Ünsal Barlas, G. ve Karaca, S. (2016). Yaşlılarda psikoterapiler ve psikiyatri hemşiresinin rolü. Türkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 2(1), 49-55.

Ulaş, H. ve Alptekin, K. (2009). Destekleyici psikoterapi. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 2(2), 35-40.

Bir cevap yazın