Öğrenilmiş çaresizlik

Öğrenilmiş çaresizlik; kişinin denetiminin dışında olan olumsuz durumlarla tekrarlı olarak müsabakası ve kurtulmak için sarfettiği gayretlerin sonuçsuz kalması durumunda ortaya çıkan çaresizlik duygusu ve motivasyon eksikliğidir. İleride birebir pürüzler varlığını sürdürmese ya da kişinin baş etme kaynakları gelişmiş olsa da Öğrenilmiş Çaresizlik, olumsuz durumdan kurtulabilmenin önüne geçer.

Amerikalı psikologlar Martin Seligman ve Steven Maier, 1967 yılında köpekler üzerinde bir deney yaptılar. Kafeslerde kilitli olarak tutulan köpeklere aralıklarla küçük elektrik şokları verdiler. Köpekler başta kaçmaya çalışmışsa da başaramadıklarını gördükçe bir müddet sonra kaçma teşebbüslerini bırakırlar. Daha sonra kapılar açılınca öncesinde kaçmayı deneyip başarısız olan köpekler kaçma teşebbüsünde bulunmak yerine içeride kalıp ağlamaya devam ederler. Emsal deneyler çeşitli hayvan tipleri üzerinde de ekrar edildi.

Değiştirme talihi bulunmasına karşın beşerler da tıpkı hayvanlar üzere birebir travmatik yaşantının içinde takılı kalabiliyor. Daha evvelki değişim uğraşlarının başarısızlıkla sonuçlanmış olması kişiyi bir tahlil olmadığı fikrine ve ümitsizliğe sevk eder. Öğrenilmiş Çaresizlik depresyon, bağımlılık, travmatik gerilim, tasa sıkıntıları, bağlantı sorunları üzere çok çeştli durumlarda kendini gösterebilir. Travma alanında uzman Bessel A. van der Kolk, Vücut kayıt Fiyat isimli kitabında bu durumu “yeni seçenekleri denemek yerine, bilindik kaygının içinde hapsolmak” formunda söz ediyor.
Tekrar eden travmatik tecrübeler, çocukluk devri ihmali ve istismarı, aile içi şiddet Öğrenilmiş Çaresizliğe sebep olabiliyor.Terapi takviyesi sayesinde bu çaresizlik hissinin nereden geldiği ve davranışları nasıl etkilediği tespit edilip değişim yolunda adımlar atılabilir.

Bir cevap yazın