Özsabotaj – siz de kendinizi sabote edenlerden misiniz?

Gitgide artan oranda duymaya başladığımız bir tabir “Özsabotaj”, kişinin kendi gayelerini ve kıymetlerini baltalaması olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle ortada hayatınız için sahiden istediğiniz ve yeterli olacak bir durum varken bu gayeyle direkt çelişen bir hareket yaparsınız şuurlu ya da bilinçsiz olarak.

Davranışlarınız ömrünüzde sorunlara yol açıyor ve uzun vadeli amaçlarınızla zıt düşüyorsa, kendinizi sabote ediyorsunuz demektir. Şöyle bir dönüp baktığınızda pek de güzelliğinize olmayan davranışlarınızın aslında azımsanmayacak kadar çok olduğu gerçeği ile sıklıkla karşılaşıyorsanız, sevdiğinize o cümleyi neden söylediğinizi, neden daima ertelediğinizi, kendinizi mükemmel hissettiğiniz o şeyi neden yapmaktan vazgeçtiğinizi soruyorsanız kendinize sıklıkla, Özsabotaj konusunda önemli bir “başarınız” var demektir. Tahminen de kendinizi sabote ettiğinizin farkında bile değilsiniz. “Bunu kendime neden yapıyorum?” sorusunu soruyorsanız, kendinizi sabote ediyorsunuz demektir.

Bazen bilerek bazen de hiç farkında olmadan sabote edersiniz kendinizi.

Bilerek Özsabotajı, yaptığınız hareketin amacınızı baltaladığını bilmenize karşın yapmayı seçmek olarak tanımlayabiliriz. Örneğin: Yazmanız gereken bir rapor olmasına karşın telefonda oradan buraya buradan oraya geziniyorsanız, sınavınıza çalışmak yerine kısım üstüne kısım dizi seyrediyorsanız, bitirmeniz gereken bir iş için makul bir saatte uyanmanız gerekmesine karşın telefonunuzun alarmını daima erteliyorsanız ya da spora gidip kalori yakmanız gerekirken pizza siparişi veriyorsanız, kendinizi bile bile sabote ediyorsunuz demektir.

Bilinçsiz yaptığımız Özsabotaja da bir örnek verelim: Yaptığınız hareket gayenizi ya da kıymetlerinizi önemli olarak zedeler, fakat bu gerçekleşene kadar siz fark etmez, isimlendirmezsiniz yaptığınızı. Başarısızlık endişeniz (performans anksiyeteniz) nedeniyle farkına varmadan geç kalma ya da baştan savma iş yapma davranışı geliştirirler başarısız olma ihtimalinin yükseleceği bir terfi ya da kendisinden oluşacak yüksek muvaffakiyet beklentilerinden kaçınmak için. Spor hocanızla randevunuz olmasına karşın spor çantanızı konutta unutursunuz farkına varmadan sabote etmek için kendinizi.

Özsabotajın o kadar çok formu vardır ki. Sizin Özsabotajınızın nedenlerinin ne olduğunu ve bu bahiste neler yapabileceğinize bakmadan evvel birkaç Özsabotaj örneğini gözden geçirelim.

Erteleme

Doğrudur, hepimiz vakit zaman erteleriz. Uykuyu tercih edip spor yapmayı, dizi izleyip ders çalışmayı, telefonda saatlerce gezinip yazmamız gereken raporu yazmayı ertelediğimiz doğrudur. Erteleme, yapmamamızın daha âlâ olacağını bilerek bir şeyleri geciktirmektir, Özsabotajın en üniversal biçimlerinden biridir.

Unsur Kullanımı

Ailenizle geçireceğiniz vakti bu hususlarla haşır neşir olarak geçirirsiniz. Sonraki sabah son derece dikkatli ve uykunuzu almış olarak katılmanız gereken toplantıya ya uyuyakalır katılamazsınız ya da katılsanız bile dimağınız gereğince açık olmaz. Sigara, alkol ve bağımlılık yaratan öbür unsurların kullanımı da Özsabotajın çok yaygın öteki bir formudur. Burada kahır bu unsurların diğer keyif vermesi, çok kısa bir müddet içinde berbata kullanıma sonrasında da bağımlılığa dönüşmesidir. Husus kullanımı uzun vadede amaçlarımıza ve kıymetlerimize ziyan verir.

Kronik Geç Kalma

Siz de inatla daima geç kalanlardan mısınız? Daima birilerini bekletir misiniz? Elbette toplumsal aktivitelerde geç kalıyor olmanız derinlemesine toplumsallık oluşturma ihtimalini ortadan kaldırarak sizin bu mevzudaki korkunuzu düşürebilir, ancak uzun vadede sizi güvenilmez biri haline getirir ve toplumsal etrafınızdaki saygınlığınızın zedelenmesine neden olur. Bu da öbür bir Özsabotaj halidir.

Baskı Altındayken Yemek Yeme

Siz de gerilimle baş edemediğinizi ya da edemeyeceğinizi düşünenlerdenseniz, korku ile baş etmek için yemeğe yönlenenlerdensiniz demektir. Doğrudur, yemek size yerken haz hissettirir, yedikten sonra da midenizdeki doluluk duygusu nedeniyle huzur. Fakat uzun vade de acınızı, baskıyı, korkunuzu yönetmek için seçtiğiniz bu davranış Özsabotajın önemli bir hali olup hareketlerinizi kısıtlayacak ve sıhhatinizi bozacaktır.

Bağ Geliştirme ve Bedensel, Duygusal Yakınlaşma Meseleleri

Birçok insan güzel arkadaşları ve sevdikleri ile bağlarını şuurlu ya da bilinçdışı saiklerle bozar. Duygusal olarak kırılgan bir süreç içinde olan bu beşerler kırılmaktan, zede almaktan çekindikleri için kendilerini korumak ismine bu türlü davranırlar. Bu davranış biçimi uzun vadede korkuyu yönetmek için seçildiğinde sağlıklı ve manalı alakaları muhafazayı mahzurlar.

Kendini Yetersiz Görme

Yeteneğiniz, eğitiminiz, özellikler nedeniyle değil de yalnızda tesadüfen muvaffakiyete ulaştığınızı düşünüyorsanız siz de kendini yetersiz görenlerdensiniz demektir. Muvaffakiyetlerinizin delilleri dışarıdan görünüyor olsa da bir türlü bunu kendi başarınız olduğuna inanmaz, ikna olmazsınız. Hayatta yaşadığınız olumlulukları bahta bağlar aslında yetersiz olduğunuzu ve geldiğiniz yeri hakketmediğinizi düşünürsünüz. Hatta bu muvaffakiyetler ile insanları aldattığınızı, kandırdığınızı hissedersiniz. İnsanların bu kandırmacanızı bir halde anlayacağını ve elinizdekileri kaybedeceğinizi düşünürsünüz.

Elbette ki bunları vakit zaman herkes yapabilir. Belirleyici olan bu tıp Özsabotaj davranışlarının süreğen kalıplara dönüşüp dengeli bir biçimde tekrar etmesidir.

Pekala kişi kendisini neden sabote eder?

Birinci üstünde durulması gereken neden Özdeğerdir. Başarılı, keyifli, hoş, kabul edilebilir olmayı hakketmediğinizi düşündüğünüz için sabote edersiniz kendinizi. Özdeğer büyürken gelişir. Bilhassa ebeveynin sevgi, onay, kabulüne gereksinim duyulan periyotlarda sevgi almamış, onay ve kabul görmemiş bireylerde Özdeğer gelişmiyor. Ömrün birinci devrinde sizin için en değerli iki insan, anne-babanız sizi gereğince sevmiyor, yaptıklarınızı onaylamıyor, size kabul göstermiyorsa, erişkinleştiğinizde düşük bir Özdeğere sahip olursunuz. Kendinizi güzelliklere, başarılara, mutluluğa layık görmezsiniz. Niteliklerinizin yetersiz olduğuna inandırırsınız kendinizi. Kendinizi olduğunuz üzere sevmiyorsanız, yeteneklerinize, maharetlerinize de güvenmezsiniz. Düşük Özdeğere sahip olan şahıslar kendilerine inançlı alanlarının dışına çıkma müsaadesi vermezler. Bu talihi, başarıyı, memnunluğu hakkettiklerine bir türlü inanmazlar. Kendilerini bu hoşluklara layık görmezler.

Pekala bu şekil Özsabotaj davranışları nereden kökleniyor?

Özsabotaj davranışları nasıl çok yaratıcı ve geniş bir yelpazede kendini gösteriyorsa, gelişmesinin ve kök salmasının da birçok yolu ve nedeni vardır.

Örneğin kendinize uygun olmayan partnerleri seçerek kendinizi daha mı düzgün hissediyorsunuz? Özsabotajcıların kendilerini yeterli, güçlü ve özgüvenli hissetmek için muhtaçlık duydukları bir paterndir yürümeyecek alakaları seçmek. Siz de bu türlü mi öğrendiniz özgüven ve özsaygınızı oluşturmayı, yüksek düzeyde tutmayı?

Bu davranış paterni sağlıklı bir bağlantı kurup derinleştirme dileğinizin önünde kocaman bir mahzur olarak durur. Aslında bunu siz de biliyorsunuz, ancak özsaygınız böylesine düşük olduğu için ve bununla nasıl baş edeceğinizi bilemediğiniz için her seferinde birebir tuzağa düşüyorsunuz. Ya büyürken gördüğünüz bağlantı modeli sizi bu üslup bağlara yönlendirir ya da kendinizi güçlü ve inançta hissetmek için karşınızdakinden daha üstte olmayı özsaygınız için tek yol olarak öğrenmişsinizdir.

Kronik olarak kendini sabote edenlerin hepsinin bir ortak noktası vardır; hayatlarının bir devrinde bu paternin maalesef “işe yaradığını” öğrenmişlerdir.

Sıhhatsiz bir davranışı değiştirmek için nereden köklendiğini ve nasıl bir “fayda” sağladığını bulmak lazımdır.

Kendinizi sabote etmeyi durdurmak istiyorsanız, öncelikle neden kendinizi sabote ettiğinizi ve bu Özsabotaj teşebbüsünün sizdeki hangi eksikliği doldurduğunu bulmalısınız.

Öncelikle Özsabotajın hangi eksik alanınızı dengelediğini keşfedin.

Kendinizi sabote etmekten vazgeçmeye karar verdiğinizde çoklukla kendinize karşı katı davranır ve bir daha kendinize bu türlü davranmama kararı alırsınız.

Lakin kendinize katı davranmak da aslına Özsabotajın öbür bir çeşididir. Her ne kadar başlangıçta bu size kararlılık üzere gelse de bu davranış paterninin hangi eksiklikleri, hangi aksaklıkları dengeleme gayretinin yansıması olduğunu anlamadan asla kalıcı bir davranış değişikliği oluşturamazsınız. Eksiklikleri, aksaklıkları kendinize katı davranarak değil şefkat göstererek isimlendirebilir, anlayabilirsiniz.

Kendinize şefkatle yaklaşın. Temelleyenleri anlamaya çalışın.

Temelleyenleri anlamak bu durumu dengelemek için sağlıklı davranış paternleri geliştirmenizi sağlar.

Kendinizi sabote etmenizin temelleyenlerini kavradıktan sonraki adım bu gereksinimlerinizi dengeleyecek ziyan almayacağınız, sağlıklı davranışlar oluşturmak olmalıdır.

Bu yolda karşınıza çıkabilecek mahzurları varsayım edin ve çözümcül planlar oluşturun.

Özsabotaj paterninizin altında yatan gereksinimi tanımlamış ve daha sağlıklı paternler oluşturmuş olsanız bile, bu yeni paternleri kullanmanızın önündeki manileri öngörmeli ve bunlara tahlil üretebilmelisiniz.

Sizi huzursuz edebilecek hisler için hoşgörülü olun.

Kendinizi sabote etmekten vazgeçmek, yeni paternler oluşturmak zihinsel değil duygusal bir durumdur.

Hislerinize müsamaha ile yaklaşmanın en güzel yolu da yavaş yavaş başlamaktır. Kendinizi sabote etmeyi bırakıp sağlıklı bir alternatif paterne yöneldiğinizde oluşan duyguyu tanımlayın. Hayatınızda bu hissin birinci ne vakit ve nerede ortaya çıktığını bulmaya çalışın. Bu his oluştuğunda dikkatinizi öteki bir yere yöneltmek için uğraş göstermek yerine bir durun, bekleyin. Kendinize müsamaha ile yaklaşın ve o olumsuz his ile bir mühlet öylece durun.

Bedellerinizi netleştirin.

Bu Özsabotajı bırakmanızın en kıymetli değil, en güçlü adımıdır. Hayattaki amaçlarınızı, bedellerinizi, sizin için hayatta değerli olanları netleştirin. Daha sağlıklı paternleri oluşturun bu paternleri o his ile bağlayın. Özsabotaj davranışınızın üstesinden geldiğinizi görürsünüz.

Özetleyecek olursak: Özsabotajın tarifi, göründüğü kadar gizemli yahut karmaşık değildir. Kısaca amaçlarınızı ve değerlerinize ulaşmanızı engelleyecek davranışları kronik olarak yapmaktır. Kendinizi sabote etmekten vazgeçip kendiniz için uygun olanları seçmeye kadar verirseniz, bu paternin aslında neye hizmet ettiğini anlamak ve bu gereksinimi karşılayacak sağlıklı alternatif paternler geliştirmektir.

Özsabotaj davranışınızın nereden köklendiğini kavradığınızda kendinize atfettiğiniz olumsuz kimlikten kendinizi kurtarmaya başlarsınız. İçinizdeki eleştirmen ile daha yakından tanışabilir ve fikir işlevinizin hangi etabında devreye girdiğini görmeye başlarsınız. Böylece hoşlanmadığınız, hürmet duymadığınız davranış paternlerinizi fark etmeyi başarırsınız.

Özsabotaj davranışınızı değiştirmek sizi ürkütebilir. Ne de olsa uzun vakittir sizinle olan kökleşmiş ve çok tanıdık tavırlara meydan okumak demektir bu değişim.

Birinci adım, acı veren erken hayat tecrübelerine dayanarak içselleştirdiğiniz yıkıcı tavırlardan (içinizdeki eleştirmen) ayrılmaktır.

İkinci adım, ebeveyninizden ya da bakım vereninizden edindiğiniz olumsuz özelliklerin farkına varıp kurtulmaktır.

Üçüncü adım, büyürken yaşadığınız zorluklarda, canınız acıdığında geliştirmiş olduğunuz yıkıcı baş etme tekniklerine, öğrendiğiniz ahenge meydan okumaktır. Her ne kadar çocukken bu baş etme teknikleri, gösterdiğiniz ahenk beklentilerinizi aşağıya çekerek incinmenizi engellemiş üzere görünse de bu savunmalar erişkinleştiğinizde sizi diğerlerine güvenmekten ve yakınlaşmaktan alıkoyar.

Farklılaşmanın dördüncü ve son adımı, kendi eşsiz bedellerinizi, ülkülerinizi, inançlarınızı, velhasıl hayat duruşunuzu keşfetmeniz ve geliştirmenizdir.

Lakin geçmişinizdeki olumsuz öğrenimlerinizden kurtardıkça kendinizi, gerçekte kim olduğunuzu ortaya çıkartabilirsiniz.

Herkes hayatı hoş yaşamayı, sevmeyi, sevilmeyi, başarılı olmayı, keyifli olmayı hakkediyor. Buna müsaade vermek sizin elinizde. Özsabotajı oluşturan davranışlarınızı durdurabilir ve böylece kim olmak istediğinizi seçebilirsiniz, kâfi ki isteyin. Özdeğerinizin farkına varın. Hepimiz çok hoşuz.

Bir cevap yazın