Ailemizden gelen miraslar: kuşaklararası geçiş

Son yapılan bilimsel araştırmalar travmanın tesirlerinin bir jenerasyondan öteki nesile geçebileceğini aktarmaya başladı. Bu “miras” bilinen ismiyle kalıtsal aile travmalarının konusunu oluşturuyor. Bu yazıda da ailemizde aldığımız bu “mirasları”, bu mirasların kaynaklarını, nasıl bize geçtiğini ve rahatsız olduğumuz noktada nasıl çözümlenebileceğini ve gündelik hayatımıza nasıl daha az tesir edebileceğini inceliyor olacağız.

Ailenizle deneyimlediğiniz geçmişiniz, anneniz size gebe kalmadan evvel başlar; üç kuşağın tıpkı biyolojik çevreyi paylaştığı günümüzde bilinen bir gerçektir. Lipton’a nazaran bir annenin hisleri; kaygı, öfke, sevgi, umut üzere çocuklarının genetik sözünü biyolojik olarak da değiştirebilir. Öfke ve dehşet üzere kronik yahut tekrarlayan hislerin gebelikten itibaren çocuğu etkileyebileceğini biliyoruz lakin yeni yapılan araştırmalarla edinilen bilgiler bu hislerin çocukta genetik olarak da iz bırakabildiği tarafındadır.

Farelerde yapılan araştırmalar gerilimin en az üç kuşak aktarabildiğini gösterdikten sonra, insanlarda travmatik yahut gerilimli bir olayın büyük ihtimalle bu örüntüyü yalnızca çocuklarına değil, tıpkı vakitte torunlara da aktarılabileceği varsayım edilmektedir. Aslında mevzu yalnızca ebeveynlerimizden kalıtım yoluyla aldıklarımız değil, birebir vakitte onlara ne çeşit ebeveynlik yapıldığı da bizim partnerlerimizle, kendimizle münasebetimizi ve çocuklarımızı nasıl yetiştireceğimizi de etkilemektedir. Uygun de olsa makûs de olsa, anne babalar kendilerine yapılan ebeveynliği aktarma eğilimindedir. Yani aslında bize nasıl ebeveynlik yapıldığı bizim bağlanma stillerimizin oluşmasında tesirli olduğu için daha sonra kurduğumuz yakın münasebetlerde de bu örüntü devam eder. Hatta bunun tesirleri kendi çocuğumuza nasıl ebeveynlik yaptığımıza kadar devam eder. Natürel ki bunun farkına varıp değişim için adım atmadığımız sürece…

Jung, şuurlu olmayan ne varsa mukadderat olarak deneyimlenecektir der. Öteki bir deyişle, farkındalık ışığına getirmediğimiz surece muhtemelen bilinçaltı kalıplarını tekrarlamaya devam ederiz. Hem Jung hem de Freud işlenmesi güç olan ne varsa kendi kendine yok olmadığını lakin daha çok bilinçaltında saklandığını belirtmiştir. Hiçbir şey kaybolmaz; yalnızca kesimler taraf değiştirir.

Ailemizdeki bireyler dayanması sıkıntı travmalar yaşadığında, suçluluk ve sıkıntı hissettiğinde algılanan hisler çok ağır olabilir ve denetim edilebilecekleri yahut çözebilecekleri boyutun ötesine geçebilir. Bu insan tabiatıdır; acı çok büyük olduğunda beşerler ondan kaçmaya gayretler. Fakat hislerimizi engellediğimiz vakit, bilmeden bizi doğal olarak özgür bırakmaya götürebilecek olan gerekli düzgünleşme sürecine de mani oluruz. Bazen acı kendini söz edebilecek yahut tahlile kavuşabilecek bir yol bulana kadar gizli kalır. Bu tabirler ekseriyetle bir sonraki jenerasyonda bulunur ve açıklaması güç belirtiler halinde yüzeye çıkabilir. Nöropsikolog Rick Hanson, “Zihin negatif anılar için bağlayıcı bir bant üzeredir, olumlu olanlar içinse bir teflon üzeredir.” demiştir.

Bu noktada psikosoybilim kavramına bakmanın gerekli olduğunu düşünüyorum: Psikosoybilim, bir teknik ve bir bilim; ruhsal mirasımızı anlamamızı, onu en uygun biçimde kullanmamızı ve şayet gerekiyorsa dönüştürmemizi sağlayan bir metottur. Birinci olarak geçmişle yüzleşmek, lakin birebir vakitte kendi balını yapabilmek için aile bahçesinden çiçek özü toplamaktır.

Danışan açısından klinik psikosoybilime katılmak; yaşadığı travmaların, makus bir aile geçmişine artçı tesirlerinin, sonuçlarının, muhtemel tesirlerinin, yaralarının, yanlışlarının, yanlışlarının, utançlarının, suçluluklarının, pişmanlıklarının, kayıplarının, yaslarının, sırlarının, lisana getirilmeyenlerinin ve misal şeylerin neden olduğu tahribatın üstesinden gelmek için geçmişinden getirdiği ve kapalı tuttuğu valizlerini açmaktır.

Jenerasyondan jenerasyona aktarılan ve tahlilsiz kalmış şeyler yalnızca “günahlar”, yanlışlıklar ve kabahatler değildir, birebir vakitte çarpıcı, hatta memnun olaylar da vardır. Nasıl olursa olsun her birey belirli bir soy zincirine kayıtlıdır. Ve soy zinciri demek birebir vakitte ortak atalar, miras ve iletme demektir. Gözlerimizin rengini, saçlarımızın ve derimizin niteliğini, hastalığa ya da sıhhate yatkın bir vücudu, bazen müzikal ya da sanatsal yeteneklerimizi lakin bazen de dertlerimizi atalarımızdan miras alırız.

Beşerler buzul çağından bu yana daima kalabalık kümeler ve kabileler halinde yaşadılar. Birinci reflekslerimiz kümeye ayak uydurmak ve “herkes üzere yapmaktır”, istisnalar ise kaideyi bozmaz. İçimizde bir şey bizleri, ailemizi ve onun niyet ve ömür biçimini “savunmaya”, şuurlu dileklerimiz öbür türlüsünü yapmayı istese bile ailenin davranış kalıplarını (bilinçli yahut bilinçaltı aile sadakati) tekrar üretmeye iter. Kendimizi başkalarından ayırt etmek için yapılanın zıddını yapsak bile geçmiş atalarımızın başkaldırı biçimini yenilemiş oluruz; seçmek ve aksiyonda bulunmak yerine karşı çıkmış oluruz, bu da ebeveynden özgürleşmeyi değil onlara terslik üzerinden bağlı olmayı getirir.

Tüm miraslarda olduğu üzere, herkesin hissesine çok çeşitli his ve eşya düşer: âlâ şeyler, makûs şeyler, tehlikeli şeyler, kendisiyle ne yapacağımızı bilmediğimiz bir sürü şey. “Right or wrong, mycountry” Aile benim ailemdir, onu kabul ediyorum zira geçmişimi değiştiremem. Ama aile geçmişimi “çalışarak” ona karşı aralık alabilirim ve hayatın yönetimini, kendi hayatımın yönetimini ele geçebilirim. Pekala burada değerli bir soru gündeme gelmekte: NASIL?

Doidge insan beynini sabit ve değişmez olarak gören yaklaşımdan beynin esnek ve değişim kapasitesi olan bir şey biçiminde tanımlayarak insan beyninin nasıl çalıştığına ait inancımızı kökten değiştirmiştir. Onun çalışmaları yeni tecrübelerin nasıl yeni nöral yollar oluşturabildiğini göstermiştir. Bu yeni nöral yollar tekrarlanma ile güçlenip, odaklanmış dikkat ile derinleşebilmektedir. Özünde bir şeyi ne kadar çok uygularsak beynimizi değişime yönelik o kadar eğitmiş olmaktayız.

Yeni bir beceriyi uygulamak, gerçek şartlar altında, beyin haritalarımızdaki hudut hücreleri ortasındaki yüz milyonlarca ve muhtemelen milyarlarca ilişkiyi değiştirebilir. Yeni niyetler, yeni hisler, yeni algılar ve yerleşmiş yeni bir beyin haritası ile eski travma reaksiyonlarımızla ve bizi yanlış yola sürükleme güçleriyle baş etmeye başlayan güzellik halinin içsel tecrübelerini oluşturmaya başlarız. Yani tecrübeyle oluşan yapay değişim, beyinde ve hatta genlerde derinlere nüfus ederek onları da şekillendirir. Rachel Yehuda şöyle der; “DNA’nızı değiştiremezsiniz lakin DNA’nızın işleyiş biçimini değiştirebilirsiniz bu bir manada tıpkı şeydir.”

Bütün, modüllerin toplamından diğer bir şeydir. Her şey yarı sabit bir istikrar içindedir. Yani şeyler, ilgiler ne objeler şayet biz bakımlarını yaparsak kalıcı olur. Bir değişim elde etmek için çok az şey kafidir zira her şey kuvvetler dengesindedir. Her şeyin istikrarını bozmak ve değiştirmek için küçük bir etken eklemek ya da çıkarmak kafidir.

Birtakım noktalarda kendinizi daima tekrar ettiğinizi düşünüyorsanız, ailenizdeki örüntülerin dışına çıkmakta zorluk çekiyorsanız, tıpkı “anneniz gibi” , “babanız gibi” ya da tam karşıtı istikamette partner seçimleri yapıyor ancak birebir vakitte bundan rahatsızsanız, apansız sebebini anlayamadığınız bir ruh haline girdiğinizi fark ettiyseniz bu noktalarda kuşaklararası geçişin sonuçlarını, devamını yaşıyor olabilirsiniz. Bu mevzuda ayrım yapabilmek için aşağıda kaynaklarda verdiğim kitaplara bakabilir ya da daha farklı kaynaklarda okumalar yapabilirsiniz. Farkındalık seviyeniz arttıkça bu bahiste daha farklı bir noktaya hakikat geçebileceksiniz. Birçok mevzunun farkındaysanız lakin aksiyona geçme konusunda kasvet yaşıyorsanız ya da şimdi farkındalık manasında istediğiniz noktaya geçmediğinizi hissediyorsanız bu çalışmayı bir terapist eşliğinde gerçekleştirebilirsiniz. Takıldığımız yerlerin tahlili bazen bakmadığımız noktalarda çıkabiliyor; bu hususta sizinle çalışabilecek bir uzmanla çalışmak bu kör noktaları aydınlatabilir ve uzun vakittir farkına varmadan bir zinciri olduğunuz düngünüzü kırmanıza yardımcı olabilir.

KAYNAKLAR

Seninle Başlamadı/ Mark Wolynn

Psikosoybilim/ Anne Ancelin Schützenberger

Bir cevap yazın